To opracowanie nie jest instrukcją nawożenia ziemniaka, a omówieniem czynników dotyczących nawożenia, które warto przeanalizować, jeśli zawartość skrobi, suchej masy w bulwach ziemniakach jest niezadowalająca. Opracowanie promuje nawóz PK+S o nazwie K-VITAL, który jest bardzo pomocny w zapobieganiu problemom z jakością ziemniaka. Wpływa również pozytywnie na strukturę plonu a zwykle również i na wielkość plonu.
Skrobia stanowi zazwyczaj około 70-80% suchej masy ziemniaka, zatem te dwa parametry są ze sobą ściśle związane.
Zawartość suchej masy i skrobi zależy od wielu czynników, m. in. od: odmiany, nawożenia, warunków wzrostu, terminu zbioru, ochrony. Tutaj przyjrzymy się wpływowi nawożenia na te parametry.
Nawożenie w zasadniczy sposób wpływa na wykorzystanie potencjału odmiany, stanowiska oraz warunków zewnętrznych na plon bulw oraz jego parametry fizyczne i chemiczne. Co do podstawowych proporcji nawożenia, dobrą praktyką jest zapoznanie się z zaleceniami producenta odmiany oraz uwzględnienie zasobności stanowiska, warunków uprawy, warunków klimatycznych oraz oczekiwań względem wielkości i jakości plonu. Ogólne proporcje pomiędzy podstawowymi składnikami odżywczymi proponowane przez różnych autorów oscylują wokół proporcji N : P2O5 : K2O = 1:1:2. Poza wymienionymi, większe znaczenie mają też S oraz Mg a także Ca.
Wraz ze wzrastającą dawką azotu rośnie plon bulw, ale jednocześnie spada w nich zawartość skrobi. Najwyższa zawartość skrobi występuje w bulwach nawożonych azotem bardzo ubogo1. Niedobór suchej masy czy skrobi może zatem wynikać po prostu ze zbyt wysokiego poziomu nawożenia azotem.
Oprócz ilości zastosowanego nawożenia azotowego, znaczenie ma również dzielenie azotu na dawki: Nadmiar azotu na początku wegetacji może ograniczać wiązanie bulw czy asymilację potasu. Jednak bardziej szkodliwy jest nadmiar azotu pod koniec wegetacji – opóźnia dojrzewanie bulw, powoduje nadmierny przyrost masy zielonej, co pochłania skrobię i inne składniki z bulw do wzrostu łęcin. Oprócz tego, powoduje ciemnienie bulw, zwiększa podatność na uszkodzenia, obniża trwałość przechowalniczą. Jeśli uprawa została przenawożona azotem, lepiej jest poczekać ze zbiorem na pełną dojrzałość bulw, niż je desykować, ponieważ podczas dojrzewania bulw rośnie zawartość skrobi i suchej masy.
Znaczenie ma również forma chemiczna oraz fizyczna zastosowanego nawozu azotowego: nawozy wolno rozpuszczające się czy wolno przyswajalne stwarzają ryzyku długiego uwalniania, co może doprowadzić do wyżej wspomnianej nadmiernej podaży azotu pod koniec wegetacji. Szczególnie ryzykowne jest późne stosowanie wolno uwalniających się nawozów azotowych w drugiej dawce.
Fosfor ma wpływ na szereg czynników związanych ze wzrostem rośliny, rozwojem systemu korzeniowego, ilością zawiązanych bulw – czyli czynnikami wpływającymi raczej na wzrost roślin, systemu korzeniowego i plon bulw niż wpływającymi wprost na zawartość suchej masy. Ale wpływa na przemiany cukrów prostych w cukry złożone oraz przemieszczaniu węglowodanów do bulw i w ten sposób przyczynia się do wzrostu zawartości skrobi w bulwach2.
Co bardzo istotne: wysokie zapotrzebowanie na fosfor zaczyna się znacznie przed początkiem wiązania bulw3.
Potas jest pierwiastkiem, który w największej ilości jest akumulowany w bulwach.
Potas uczestniczy w produkcji suchej masy, ale jeszcze bardziej wpływa na zawartość skrobi, ponieważ wspomaga przemiany cukrów prostych w skrobię – nie tylko rośnie zawartość skrobi, ale też spada zawartość cukrów redukujących, co szczególnie cenne dla producentów ziemniaka na frytki czy czipsy, gdzie kolor smażonych ziemniaków ma znaczenie. Wysoka zawartość skrobi przy niskiej zawartości cukrów prostych i aminokwasów, powoduje, że w ziemniaku mniej jest prekursorów akrylamidu. Z dobrym zaopatrzeniem w potas związany jest również wyrównanie wielkości bulw, wygląd skórki, harmonijny kształt bulw, tendencja do ciemnienia miąższu czy trwałość przechowalnicza.
Potas wspomaga też przyrost suchej masy i skrobi w ten sposób, że podtrzymuje witalność roślin – pozwala utrzymać więcej zdrowych liści do końca wegetacji, sprzyjając maksymalnej produkcji węglowodanów podczas dojrzewania bulw.
Najpopularniejszym nawozem potasowym jest sól potasowa (KCl) o zawartości 60% K2O lub pochodne produkty o zawartości ok. 40% K2O. To bodaj najtańsze źródła potasu, jednak zawierają bardzo dużo chloru, na który ziemniak jest wrażliwy. W produkcie 60% K2O jest to ok 46% Cl, a w produkcie 40% K2O – to ponad 30% Cl. To jest bardzo dużo chloru, który przyczynia się nie tylko do późnych i nierównych wschodów, wolniejszego wzrostu początkowego, ale również wprost przyczynia się do obniżenia zawartość skrobi. Negatywny wpływ chloru na zawartość skrobi jest tym większy, im więcej i im później zastosowano nawóz chlorkowy4 5 6.
Najczęstszy błąd, w stosowaniu tego rodzaju nawozów, to ich wysiewanie 2-3 tygodnie przed sadzeniem ziemniaków, w obawie przed wypłukaniem potasu7. Potas przemieszcza się w glebie na głębokość zaledwie kilkunastu cm rocznie. Jeśli nie było okrywy śnieżnej, a wiosenne opady deszczu – jak w ostatnich latach – są niewysokie, to znacznie większym problemem jest niewypłukanie się chloru niż ryzyko wypłukiwania potasu. Zdecydowanie bezpieczniejszym rozwiązaniem, szczególnie przy dużych oczekiwaniach względem plonu – a zatem wysokich dawkach soli potasowej – jest wysiewanie nawozu wczesną wiosną lub nawet w początkach zimy, szczególnie w regionach o niskich opadach śniegu i niskich wiosennych opadach.
Tych problemów nie sprawia siarczan potasu, który zawiera szczątkowe ilości chloru (mniej niż 2,5% Cl). Dzięki temu, można stosować go bezpośrednio przed sadzeniem, a oprócz potasu ma też cenną siarkę. Forma siarczanowa potasu nie tylko przyczynia się do wyższej zawartości suchej masy, skrobi, ale również do większego udziału bulw dużych w plonie, wyższemu plonowi handlowemu8 i plonowi skrobi. Różnice te są bardziej widoczne w latach sprzyjających wysokiemu plonowaniu ziemniaka. Również przy wyższych dawkach potasu, różnice w zawartości suchej masy, skrobi będą przy nawożeniu siarczanem potasu wyższe. Zazwyczaj zyski z wymienionych parametrów przewyższają różnicę w koszcie zakupu nawozu.
Siarka jest pierwiastkiem niezbędnym dla prawidłowego przebiegu procesów fizjologicznych. Jest ściśle związana z asymilacją azotu – jej niedobór ogranicza skuteczność nawożenia azotowego. Przy niedoborach siarki rośnie podatność na czynniki stresowe, rośnie zawartość azotanów i azotynów a spada zawartość białka. Siarka, wpływając na budowę białek, przyczynia się do wzrostu zawartości suchej masy, jednak nie ma bezpośredniego wpływu na zawartość skrobi, choć – poprzez udział w przyswajaniu i wykorzystaniu azotu – ma znaczący wpływ na plon bulw i przez to na plon skrobi. Ponadto siarka przyczynia się do ograniczenia występowania parcha zwykłego.
Ważne jest utrzymanie nawożenia siarką na poziomie ok 1 kg S na każde 4-5 kg nawożenia N. Zwiększanie nawożenia siarką ponad optimum, nie wpływa ani korzystnie, ani negatywnie na plon czy zawartość suchej masy lub skrobi9.
Magnez odgrywa kluczową rolę w fotosyntezie, jako składnik chlorofilu. Jest również zaangażowany w produkcję cukrów i białka w roślinie, a także ich transport z liści do bulw10. Magnez uczestniczy też – wraz z potasem – w regulacji gospodarki wodnej rośliny. Optymalna dostępność magnezu w trakcie wzrostu przekłada się zatem na wyższą zawartość skrobi. Wpływa jednak bardziej na plon bulw i plon skrobi niż na zawartość skrobi.
Nie można nie wspomnieć o antagonizmie pomiędzy magnezem a potasem: przy wysokich zasobnościach gleby w magnez – pobieranie potasu będzie utrudnione – i odwrotnie: przy wysokich zasobnościach w potas, utrudnione jest pobieranie magnezu. Warto zatem stosować magnez i potas proporcjonalnie.
Przy niskiej zawartości suchej masy, skrobi – czynnikami, które należy priorytetowo rozważyć będą:
Problemem częściej będzie dostępność fosforu niż jego ilość. Zadbać o nawożenie łatwo dostępnymi formami fosforu, aby zapewnić wysoką podaż fosforu jeszcze przed wiązaniem bulw oraz przez kolejny miesiąc.
Aby ograniczyć negatywny wpływ chloru, stosując nawożenie nawozami na bazie chlorku potasu, można rozważyć poniższe propozycje:
Podzielić dawkę nawozu i część potasu w formie chlorkowej (na glebach ciężkich – nawet całość) wysiać późną jesienią lub zimą.
Zwiększyć ilość wysiewanych nawozów siarkowych.
Upewnić się, że poziomy zasobności gleby w magnez i potas są podobne. Jeśli np. poziom zasobności w potas jest średni a w magnez wysoki to należy rozważyć ograniczenie nawożenia magnezem i zwiększyć nawożenie potasem.
Wielu opisanych tutaj problemów można uniknąć, stosując K-VITAL– dolistny nawóz składający się z potasu i siarki oraz fosforu. Dolistne zastosowanie składników wspomagających asymilację azotu, produkcję białek oraz skrobi, a także utrzymujące aktywność uprawy podczas susz wpłynie bardzo znacząco na zawartość suchej masy, skrobi a także poprawi odporność uprawy na okresowe susze. Należy oczekiwać również lepszego wyrównania plonu a także wyższej trwałości przechowalniczej.
K-VITAL to zazwyczaj również najtańszy sposób na poprawę parametrów technicznych bulw, ponieważ przyczynia się do lepszego wykorzystania nawożenia azotowego. K-VITAL będzie przydatny nie tylko w uprawach zagrożonych niską zawartością suchej masy. Polecany szczególnie w uprawach prowadzonych intensywnie, gdzie nawożenie stoi na wysokim poziomie, a oczekiwania względem plonu i jego parametrów technicznych są wysokie. To dlatego, że takie uprawy będą podczas wiązania i początkowego wzrostu bulw bardzo obciążone zapotrzebowaniem na duże ilości składników. A zarówno potas, jak i siarka oraz fosfor, będące podstawowymi składnikami nawozu dolistnego K-VITAL będą najbardziej pomocne w tym zakresie.
K-VITAL ma ściśle określony zakres i termin zastosowania.
Proszę o zapoznanie się z ulotką produktową: https://k-vital.pl/ziemniak/
[1] K. Jabłoński, Wpływ nawożenia azotowego na plon i jakość bulw nowych odmian ziemniaka skrobiowego, Biuletyn Instytutu Hodowli I Aklimatyzacji Roślin nr 237/238, 2005.
[2] C. Girma, C. Abebe, O. Zeleke , Response of Applied Phosphorus Fertilizer Rate and Plant Spacing for Potato (Solanum tuberosum L.) Production on Nitisols in Central Highland of Ethiopia. Greener. 2017. Journal of Agricultural Sciences, 7(9): 255-262, http://doi.org/10.15580/GJAS.2017.9.110917164
[3] Horneck, Rosen, Measuring nutrient accumulation rates of potatoes-tools for better management. 2008.
[4] J. Osowski, T. Erlichowski, Janusz Urbanowicz, Wpływ nawożenia potasem, magnezem i siarką na plonowanie, ciemnienie bulw surowych oraz występowanie alternariozy i ospowatości bulw ziemniaka, Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin-PIB w Radzikowie, Zakład Nasiennictwa i Ochrony Ziemniaka w Boninie, Polskie Towarzystwo Agronomiczne, 2017.
[5] Kali Academy, 2026 K+S Aktiengesellschaft. https://www.kpluss.com/en-us/our-business-products/agriculture/kali-academy/facts-worth-knowing/en-the-ideal-potassium-fertilizer-for-potatoes/
[6] B. Bista and D. Bhandari (2019) Int. J. Appl. Sci. Biotechnol. Vol 7(2): 153-160. DOI: 10.3126/ijasbt.v7i2.24636
[7] Light, S. E., Sullivan, D. M., & Horneck, D. A. (2022). Timing of potassium chloride application effect on soil and potato uptake of chloride. Agrosystems, Geosciences & Environment, 5, e20301. https://doi.org/10.1002/agg2.20301
[8] J. Ossowski, T. Erlichowski, op. cit.
[9] H. Klikocka, J. Sachajko, Wpływ Nawożenia Ziemniaka Siarką na Plon Bulw Handlowych i Sadzeniaków, Acta Agrophysica, 2007, 10(2), 383-396
[10] Koch, Naumann, Pawelzik i inni, The Importance of Nutrient Management for Potato Production Part I: Plant Nutrition and Yield. Potato Res. 63, 97–119 (2020). https://doi.org/10.1007/s11540-019-09431-2
© 2025 Piotr Sykut, K-VITAL Producent
Jakie uprawy Ciebie interesują? Podaj swój adres e-mail:
